Dieta ketogeniczna zyskuje coraz większą popularność, zarówno w kontekście odchudzania, jak i jako terapia wspomagająca w leczeniu padaczki lekoopornej. W obliczu rosnącego problemu otyłości wśród dzieci, wiele osób zaczyna się zastanawiać, czy ten specyficzny sposób żywienia może być skutecznym narzędziem w redukcji masy ciała najmłodszych. Czy dieta ketogeniczna jest bezpieczna dla dzieci? Jakie korzyści może przynieść, a jakie potencjalne zagrożenia warto brać pod uwagę? W tym artykule szczegółowo przyjrzymy się zasadom diety ketogenicznej, jej wpływowi na zdrowie dzieci oraz możliwościom zastosowania w procesie odchudzania.
Czym jest dieta ketogeniczna dla dzieci i jak działa? Zasady diety keto
Zaczynając od podstaw: na czym polega dieta keto? Dieta ketogeniczna to specyficzny sposób odżywiania charakteryzujący się wysoką zawartością tłuszczu, niską ilością węglowodanów i umiarkowaną ilością białka. Zdobyła popularność jako niefarmokologiczna metoda leczenia padaczki lekoopornej, szczególnie u dzieci. Badania pokazują, że dzieci z padaczką lekooporną, które stosowały dietę ketogeniczną, miały 3,16 razy większe szanse na ustąpienie napadów i 5,8 razy większe szanse na redukcję napadów o ponad 50% w porównaniu do dzieci jedzących standardowo.
Ograniczenie spożycia węglowodanów, z którym wiąże się dieta keto, zmienia metabolizm organizmu. Produkowane są ciała ketonowe, które stają się alternatywnym źródłem energii dla glukozy, powstającej podczas trawienia węglowodanów. Proces ten, znany jako ketogeneza, zachodzi głównie w wątrobie z acetylokoenzymu A pochodzącego z utleniania kwasów tłuszczowych. W normalnych warunkach organizm czerpie energię głównie z glukozy, jednak w stanie głodu lub przy niskiej podaży węglowodanów dostępność glukozy jest ograniczona, a dostępność kwasów tłuszczowych wzrasta. Ciała ketonowe, zwłaszcza β-hydroksymaślan, stają się głównym źródłem energii, zwłaszcza dla komórek mózgowych, które dobrze dostosowują się do tych zmian w metabolizmie.
Czy dieta ketogeniczna jest bezpieczna dla dzieci z nadwagą?
Dieta ketogenna jak najbardziej sprawdza się w redukcji nadmiernej masy ciała, również u dzieci. Nie jest to jednak plan żywieniowy, który można wprowadzić z dnia na dzień, bez konsultacji z lekarzem czy dietetykiem. Na keto należy kontrolować wzrost, stan układu sercowo-naczyniowego czy kości, żeby mieć pewność, że nie pojawiają się żadne skutki uboczne.
Przed przejściem na wysokotłuszczowy sposób żywienia wykonuje się takie badania, jak:
- Profil lipidowy na czczo,
- Stężenie glukozy w surowicy,
- Mocznik we krwi,
- Próby wątrobowe,
- Stężenie składników mineralnych (elektrolitów, wapnia, fosforu).
Badania są też powtarzane później, aby mieć pewność, że dieta keto dla dzieci przynosi dobre efekty. Dla dobrego stanu zdrowia najmłodszych konieczna jest opieka lekarza i dietetyka.
Jeśli jednak dieta ketogeniczna u dzieci jest wprowadzona odpowiedzialnie, może przynieść wiele korzyści dla najmłodszych z nadwagą. Badania sugerują, że dieta niskowęglowodanowa może wspierać utratę masy ciała, poprawić profil lipidowy oraz ustabilizować poziom glukozy we krwi. Sprawdza się więc nie tylko u dzieci i młodzieży z padaczką lekooporną, ale też młodych pacjentów zmagających się z nadwagą i otyłością.
Dieta ketogeniczna a leczenie padaczki lekoopornej i innych zaburzeń neurologicznych u dzieci
Keto od lat stanowi skuteczną metodę leczenia dzieci cierpiących na padaczkę lekooporną, oferując alternatywę dla farmakoterapii, która nie zawsze przynosi pożądane rezultaty. Dieta ketogeniczna to dieta, która w dużej mierze zmienia metabolizm organizmu. Dzieje się tak, ponieważ na poziomie metabolicznym naśladuje stan głodzenia, co prowadzi do obniżenia poziomu glukozy we krwi oraz wprowadzenia organizmu w stan ketozy. W tym stanie, ketony (m.in. acetoacetat, aceton i beta-hydroksymaślan) przenikają przez barierę krew-mózg i wykazują działanie przeciwpadaczkowe. Obserwuje się również podwyższenie poziomu kwasu gamma-aminomasłowego (GABA), co przyczynia się do redukcji pobudliwości neuronów, stabilizacji funkcji synaptycznych oraz zmniejszenia transmisji glutaminergicznej. Mówiąc prościej, na diecie ketogennej podniesiony zostaje próg drgawkowy, dzięki czemu napadów jest mniej.
Badania wskazują, że niemal jedna trzecia pacjentów z rozpoznaną padaczką nie osiąga kontroli napadów pomimo stosowania leków przeciwpadaczkowych. Żeby więc zmniejszyć częstość napadów, szuka się innych rozwiązań, które można stosować u dzieci. Wpływ diety keto ułatwia młodym pacjentom normalne funkcjonowanie przez zmiany w mózgu wywoływane przez wzrost stężenia ciał ketonowych.
W kontekście padaczki, dieta ketogeniczna wykazuje dobre wyniki w kontrolowaniu napadów, zwłaszcza wśród niemowląt. Oznacza to, że wpływ diety ketogenicznej to nie tylko ostatnia deska ratunku, ale też możliwa wczesna strategia terapeutyczna.
Dieta keto dla dzieci a spektrum autyzmu i zaburzenia neurologiczne
Dieta ketogeniczna stosowana jest w leczeniu padaczki u dzieci od tak dawna, że rozważa się również jej wpływ w przypadku innych problemów neurologicznych. Mowa tu o leczeniu dzieci i młodzieży z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, zespołem Retta czy chorobą Pelizaeusa-Merzbachera.
Dieta ketogeniczna jest również stosowana w przypadku autyzmu. Jest to złożone zaburzenie rozwojowe, które wpływa na sposób, w jaki osoba postrzega świat, komunikuje się i wchodzi w interakcje z innymi. Osoby z autyzmem mogą doświadczać trudności w nawiązywaniu relacji społecznych, mają ograniczone zainteresowania i często prezentują powtarzalne zachowania. Przyczyny autyzmu są wielorakie i obejmują czynniki genetyczne, neurologiczne oraz środowiskowe.
W miarę wzrastającej liczby diagnoz autyzmu, rośnie również zainteresowanie metodami leczenia, w tym dietami, które mogą wpływać na objawy towarzyszące, takie jak lęk czy problemy z układem pokarmowym. Choć jej wpływ wciąż nie jest do końca zbadany, okazuje się, że diety niskowęglowodanowe mogą być pomocne w rozwoju dziecka ze spektrum autyzmu. Możliwa jest stabilizacja nastroju, redukcja objawów depresyjnych czy poprawa funkcji poznawczych. Oczywiście nie można powiedzieć, że keto jest remedium na problemy dzieci autystycznych, ale dieta oparta na tłuszczach może poprawiać ich jakość życia.
Czy keto można stosować u dzieci z zespołem Retta?
Możliwe też, że keto stosowana jest w leczeniu dzieci z zespołem Retta. Jest to rzadka, neurogenetyczna choroba dotykająca głównie dziewczynki, charakteryzująca się różnorodnymi objawami neurologicznymi i metabolicznymi. W badaniach przeprowadzonych na grupie siedmiu dziewczynek w wieku od 5 do 10 lat z zespołem Retta stwierdzono podwyższone poziomy pirogronianu we krwi u sześciu pacjentek oraz marginalnie podwyższone stężenie mleczanu. Dwie z nich miały zmienne, ale podwyższone poziomy glukozy we krwi. Inne badania metaboliczne wykazały jedynie minimalnie podwyższone poziomy amoniaku u trzech z pięciu badanych pacjentek. Wszystkie pacjentki zmagały się z opornymi na leczenie napadami padaczkowymi. Pomimo prawidłowego spożycia kalorii, sześć pacjentek znajdowało się poniżej 5. centyla wagi.
Leczenie dietą ketogeniczną, z wykorzystaniem oleju z medium-chain triglycerides (MCT), przyniosło poprawę w kontroli napadów u pięciu pacjentek. U tych pacjentek zaobserwowano również niewielką poprawę w zachowaniu i motoryce, a sześć z siedmiu pacjentek na diecie wysokotłuszczowej przybrało na wadze. Możliwe więc, że keto będzie pomocne nie tylko dla dzieci i młodzieży z padaczką.
Przykładowy jadłospis diety ketogenicznej dla dzieci – co jeść na diecie ketogenicznej?
Dieta ketogeniczna wymaga wykluczenia bogatych źródeł węglowodanów, takich jak produkty zbożowe, słodycze, miód czy słodzone napoje. Ostrożność należy zachowywać też przy ilości słodkich owoców oraz gotowych produktach. Dania, które wystarczy odgrzać, często zawierają ukryty cukier i inne niechciane dodatki. Co więc jeść na diecie keto, żeby nie doszło do problemów, takich jak niedobór pokarmowy czy problemy ze wzrostem?
Oto przykładowy dzień na keto.
Śniadanie:
Omlet z serem i szpinakiem (1 jajko, 20 g sera cheddar, garść szpinaku)
Makroskładniki: 220 kalorii, 17 g tłuszczu, 2 g węglowodanów, 14 g białka
II śniadanie:
Jogurt grecki z orzechami i borówkami (50 g jogurtu greckiego, 10 g orzechów włoskich, 20 g borówek
Makroskładniki: 130 kalorii, 9 g tłuszczu, 6 g węglowodanów, 6 g białka
Obiad:
Sałatka z tuńczyka i awokado (50 g tuńczyka w oliwie, 1/2 awokado, kilka liści sałaty, 10 g oliwy z oliwek)
Makroskładniki: 300 kalorii, 25 g tłuszczu, 9 g węglowodanów, 15 g białka
Podwieczorek:
Plastry ogórka z serkiem śmietankowym (100 g ogórka, 30 g serka śmietankowego, 5 g oliwy z oliwek)
Makroskładniki: 120 kalorii, 10 g tłuszczu, 4 g węglowodanów, 2 g białka
Kolacja:
Pieczony kurczak z brokułami (70 g piersi z kurczaka, 100 g brokułów, 10 g masła)
Makroskładniki: 260 kalorii, 20 g tłuszczu, 5 g węglowodanów, 20 g białka
Makroskładniki z całego dnia: 1060 kalorii, 91 g tłuszczu, 26 g węglowodanów, 57 g białka.
W przypadku dzieci bardzo ważna jest różnorodność, ponieważ szybko się nudzą. Oprócz tego bogata dieta pozwala zachować odpowiednią ilość składników mineralnych i witamin. Jeśli chcesz dobrze jeść na diecie ketogenicznej, w Twojej lodówce powinny znaleźć się takie produkty, jak:
- Ryby (łosoś, makrela, sardynki),
- Awokado,
- Niskowęglowodanowe warzywa (brokuły, kalafior, szpinak, cukinia),
- Źródła białka (kurczak, indyk, jaja, wołowina),
- Pełnotłusty nabiał (jogurt grecki, masło, ser),
- Orzechy i nasiona (migdały, orzechy włoskie, siemię lniane),
- Zdrowe tłuszcze (oliwa z oliwek, masło klarowane, olej MCT),
- Owoce jagodowe (truskawki, maliny, borówki, jeżyny).
Dieta ketogeniczna to dieta niskowęglowodanowa, ale to nie oznacza, że musi być nudna. Keto można dostosować do diety dzieci i nastolatków, ale wymaga to trochę kreatywności i researchu, a w najlepszym przypadku – wsparcia profesjonalistów.
Przeciwwskazania do stosowania diety ketogenicznej u dzieci
Przed wprowadzeniem diety ketogenicznej trzeba skonsultować się z lekarzem i dietetykiem, żeby wykluczyć istnienie przeciwwskazań.
Nie można wprowadzić diety, jeśli u dzieckaj pojawiają się takie problemy, jak:
- Pierwotny niedobór karnityny,
- Niedobór enzymów karnitynowych (CPT I lub CPT II),
- Niedobór translokazy karnityny,
- Zaburzenia beta-oksydacji,
- Niedobory enzymów: średnio-, długo- i krótkołańcuchowej dehydrogenazy acylowej (CAD),
- Niedobory enzymów: długo- i średniołańcuchowej 3-hydroksy-CoA,
- Niedobór karboksylazy pirogronianowej,
- Porfiria,
- Choroby wątroby i nerek (np. kamica nerkowa).
Indywidualnie trzeba też przeanalizować zalecenia do keto, jeśli dziecko ma problem z akceptacją diety (np. je za mało, bo źle toleruje tłuste potrawy), podaje się mu propofol czy stwierdzono u niego chirurgiczne ognisko padaczkowe. Jak każda dieta, keto ma nie tylko plusy, ale też minusy, dlatego wszystko powinno się odbywać pod opieką profesjonalistów.
Czy dieta ketogeniczna to dobry wybór na odchudzanie u dzieci?
Dieta keto jest znana głównie z leczenia padaczki lekoopornej u dzieci, ale może być pomocna również przy innych zaburzeniach neurologicznych oraz sprawdzać się przy odchudzaniu. Jeśli zastanawiasz się, czy taki sposób żywienia będzie odpowiedni dla Twojego dziecka, skonsultuj się z dietetykami z Keto Centrum. Pomożemy Ci opracować indywidualny plan dietetyczny i monitorowanie efektów.
Dieta ketogenna na odchudzanie u dzieci: źródła
- https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1059131122001029
- https://www.mdpi.com/2227-9067/9/9/1372
- https://www.mdpi.com/2072-6643/12/6/1809
- https://jamanetwork.com/journals/jamapediatrics/fullarticle/2769074
- https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1043661823001366
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8400548/
- https://scholarsrepository.llu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3498&context=etd
- https://www.researchgate.net/publication/376966998_Can_The_Ketogenic_Diet_Improve_Autism_Spectrum_Disorder_From_Perspectives_on_Diversity_Interventions_and_Treatment
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3087185/
