Dieta ketogeniczna, polegająca na ograniczeniu węglowodanów do minimum i wysokim spożyciu tłuszczów, budzi coraz większe zainteresowanie wśród osób zmagających się z Hashimoto i niedoczynnością tarczycy. Czy taki sposób odżywiania może wspierać pracę tarczycy i łagodzić objawy autoimmunologiczne? W artykule przyjrzymy się potencjalnym korzyściom diety keto, jej wpływowi na poziom hormonów tarczycy oraz możliwym zagrożeniom, o których warto wiedzieć, zanim zdecydujesz się na tę dietę. Dowiedz się, jak keto wpływa na zdrowie tarczycy i czy może stanowić wsparcie w leczeniu chorób autoimmunologicznych.
Choroba Hashimoto i niedoczynność tarczycy – jak wpływają na metabolizm?
Choroba Hashimoto, czyli autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego tego gruczołu. Z czasem może skutkować niedoczynnością i powiększeniem tarczycy (tzw. wolem), ponieważ niedobór hormonów, sprawia, że organizm nieustannie stymuluje gruczoł, próbując zwiększyć ich wydzielanie. Tarczyca jest odpowiedzialna za produkcję hormonów T3 (trijodotyroniny) i T4 (tyroksyny), które regulują metabolizm organizmu, wpływając na temperaturę ciała oraz funkcjonowanie narządów takich jak serce, mięśnie czy mózg.
W przypadku niedoczynności tarczycy, spowodowanej chorobą Hashimoto, organizm produkuje zbyt mało tych hormonów, co skutkuje spowolnieniem metabolizmu. Może to objawiać się m.in. uczuciem zmęczenia, przyrostem masy ciała, zaparciami i większą wrażliwością na zimno. Zaburzenia te mogą również wpływać na poziom cukru we krwi, co jest istotne dla osób z chorobami metabolicznymi. W walce z chorobami tarczycy wykorzystuje się głównie leki, czyli syntetyczny hormon (lewo-tyroksynę), aby utrzymać odpowiedni poziom T3 i T4 oraz wspierać prawidłowe funkcjonowanie organizmu.
Ale czy to jedyne wyjście, żeby poprawić swój stan zdrowia? Okazuje się, że duży może być też wpływ diety ketogenicznej. Czy więc możesz pomóc sobie odpowiednim żywieniem?
Dieta keto a Hashimoto: Jak ograniczenie spożycia węglowodanów wpływa na tarczycę?
Dieta keto zmienia główne źródło energii z węglowodanów na tłuszcze. Wpływa to na metabolizm naszego organizmu, co nie pozostaje bez znaczenia również dla funkcjonowania tarczycy.
Hashimoto, jako przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, prowadzi często do hipotyreozy, czyli niedoczynności tarczycy, która nie tylko zmniejsza produkcję hormonów, ale także wpływa na metabolizm glukozy. Wyniki badań sugerują, że pacjenci z Hashimoto są bardziej narażeni na cukrzycę typu 1, wynikającą z zaburzeń autoimmunologicznych, oraz cukrzycę typu 2, której sprzyja insulinooporność. U niemal połowy pacjentów z Hashimoto obserwuje się zaburzenia gospodarki węglowodanowej, takie jak nieprawidłowa glikemia na czczo lub nietolerancja glukozy.
Dieta ketogeniczna, ograniczając węglowodany, może pomóc w stabilizacji poziomu cukru we krwi, co jest kluczowe dla osób z Hashimoto. Osoby z tym schorzeniem często cierpią na wahania glukozy, które mogą prowadzić do reaktywnej hipoglikemii po posiłkach bogatych w węglowodany, czyli obniżenia cukru we krwi. Takie mechanizmy dodatkowo mają negatywny wpływ i obciążają tarczycę. Stabilny poziom glukozy we krwi może pomóc w zmniejszeniu stanów zapalnych w organizmie. Dzięki temu łatwiej jest opanować zaburzenia autoimmunologiczne, żeby nasze ciało nie atakowało tarczycy, co prowadzi do uszkadzania jej miąższu.
Badania wykazują, że dieta keto może również wpływać na hormony tarczycy. Niektóre krótkoterminowe badania wskazują na obniżenie poziomu trójjodotyroniny (T3) u osób stosujących dietę keto, przy jednoczesnym wzroście poziomu tyroksyny (T4). Jest to istotne, ponieważ T3 jest aktywnym hormonem wpływającym na metabolizm organizmu, a jego niedobory mogą powodować uczucie zmęczenia, chłodniejsze odczuwanie ciała czy spadek nastroju – co już i tak często występuje u osób z Hashimoto. Warto podkreślić, że obniżony poziom T3 był widoczny w krótkoterminowych badaniach, w których uczestnicy jeszcze nie przeszli w pełni keto adaptacji. Ten proces zajmuje kilka tygodni, dlatego dopiero wtedy można w pełni ocenić efekty, jakie daje dieta niskowęglowodanowa.
Keto może pomóc! Potencjalne korzyści diety ketogenicznej w leczeniu Hashimoto
Keto może być pomocne dla pacjentów z niedoczynnością tarczycy, ponieważ pozwala sobie poradzić z wieloma negatywnymi skutkami Hashimoto.
Dieta ketogeniczna może mieć dobry wpływ na osoby, które zmagają się nie tylko z problemami z tarczycą, ale też nadwagą. Niestety spowolnienie metabolizmu wynikające z Hashimoto zwiększa ryzyko nadwagi i utrudnia odchudzanie. Keto dieta w Hashimoto poprzez ograniczenie spożycia węglowodanów i zwiększenie ilości tłuszczów, dieta ta może pomagać w obniżeniu poziomu cukru we krwi oraz w zmniejszeniu uczucia głodu. Jest to przypisywane działaniu ciał ketonowych, takich jak β-hydroksymaślan (BOHB), ponieważ dają organizmowi sygnały sytości.
W badaniach wykazano, że ketoza może również wpływać na metabolizm i funkcjonowanie tarczycy, choć wyniki są różne – niektóre badania donoszą o zwiększeniu poziomu tyroksyny (T4) bez zmian trójjodotyroniny (T3), a inne o obniżeniu T3.
Ryzyko stosowania diety ketogenicznej u osób z chorobą Hashimoto
Nie ma idealnej diety i keto również taką nie jest. Dieta ketogeniczna może pomóc w Hashimoto, ale najlepiej jest współpracować z lekarzem i dietetykiem, żeby nie zrobić sobie krzywdy. Dlaczego?
Stosowanie diety może doprowadzić do niedoborów witamin z grupy B (zwłaszcza B12, B6 i kwasu foliowego), jodu, selenu, cynku, magnezu oraz witaminy D. To może z kolei odbić się negatywnie na syntezie hormonów tarczycy (która w Hashimoto i tak jest zaburzona!) oraz mieć negatywny wpływ na funkcjonowanie układu odpornościowego. Takie niedobory mogą zaostrzać symptomy Hashimoto np. zmęczenie i zaburzenia koncentracji. Warto więc skorzystać ze wsparcia dietetyka oraz wykonywać badania krwi – nie tylko przed rozpoczęciem diety, ale też w jej trakcie.
Przechodząc na dietę ketogeniczną, nie można też zapominać, że keto nie tylko mięso, nabiał i tłuszcze. Ważną częścią diety powinny być warzywa, ponieważ jeśli o nich zapomnisz, może pojawić się niedobór błonnika. Wykluczasz z diety produkty zbożowe, dlatego pozbywasz się bogatego źródła tego składnika i trzeba zadbać, żeby mimo wszystko go nie zabrakło. Niedobór błonnika może wydawać się błahy, ale w rzeczywistości prowadzi do zaparć, a nawet może pogłębiać stan zapalny w jelitach, które odgrywają istotną rolę w regulacji odporności organizmu.
Stan ketozy a produkcja hormonów tarczycy. Co warto wiedzieć?
Hormony tarczycy (HT) to kluczowe regulatory wielu procesów metabolicznych w organizmie. Należą do nich trójjodotyronina (T3) i tyroksyna (T4), które są wydzielane przez tarczycę. T4 jest syntetyzowane wyłącznie przez tarczycę, natomiast T3 w około 20% pochodzi bezpośrednio z tego gruczołu, a pozostałe 80% powstaje w wyniku dejodynacji T4 w tkankach obwodowych. Proces ten jest katalizowany przez enzymy (dejodynazy), które usuwają atom jodu z pierścienia T4. Dejodynacja zewnętrznego pierścienia T4 prowadzi do powstania aktywnej formy T3, natomiast dejodynacja wewnętrznego pierścienia tworzy nieaktywną formę trójjodotyroniny. Oba hormony, T3 i T4, regulują wiele procesów w organizmach dorosłych, takich jak metabolizm węglowodanów i lipidów, termogeneza czy zdrowie kości. T3 działa głównie przez wiązanie się z receptorami hormonów tarczycy (TR), które znajdują się w jądrze komórkowym i regulują ekspresję genów. Tyle z teorii, ale jaki jest wpływ diety keto na wydzielanie tych hormonów?
Jak pokazują badania, już trzy tygodnie diety ketogenicznej wiele zmieniają w funkcjonowaniu tarczycy, masie ciała i spoczynkowej przemianie materii, gdy takich samych zmian nie obserwuje się na diecie wysokowęglodanowej. Keto prowadzi do spadku stężenia T3 i wzrostu stężenia T4. Zmniejszenie stężenia T3 może sugerować, że organizm staje się bardziej wrażliwy na hormonów tarczycy, dzięki czemu ten gruczoł funkcjonuje bardziej efektywnie. Właśnie dlatego nie jest potrzebny wyższy poziom T3, aby poprawić metabolizm.
Niższe stężenie T3 nie oznacza, że keto szkodzi osobom z Hashimoto. Badania przeprowadzone na pacjentach stosujących dietę niskowęglodanową nie dowodzą, żeby rozwijała się u nich niedoczynność tarczycy. Zmiany w poziomie T3 prawdopodobnie są przejawem adaptacji organizmu, ponieważ poprawia się wrażliwość tkanek na T3. Dzięki temu organizm normalnie funkcjonuje, chociaż poziom T3 jest niższy niż u osób na diecie bogatej w węglowodany. Większa wrażliwość tkanek na hormony tarczycy jest pozytywnym zjawiskiem przy Hashimoto, gdy funkcja wydzielnicza gruczołu jest zaburzona.
Jak zacząć dietę keto przy niedoczynności tarczycy?
Żeby mądrze wprowadzić keto u pacjentów z chorobą Hashimoto, warto trzymać się kilku zasad. Kluczowym krokiem jest wprowadzenie do diety produktów bogatych w składniki odżywcze wspomagające pracę tarczycy, przy jednoczesnym zachowaniu niskiej zawartości węglowodanów, co jest istotą diety keto. Wybieraj źródła białka, takie jak kurczak, indyk, ryby i wołowina, które dostarczają niezbędnych aminokwasów. W diecie nie może też zabraknąć owoców morza, szczególnie łososia i sardynek, ponieważ są bogate w jod i kwasy omega-3, wspomagające pracę tarczycy.
Oprócz tego pamiętaj o orzechach i nasionach (orzechy włoskie, chia, siemię lniane) oraz zdrowych tłuszczach (oliwa z oliwek, olej kokosowy, awokado). Kolejnym ważnym produktem są zielone warzywa liściaste, czyli sałata, roszponka, rukola i szpinak oraz warzywa o niskim indeksie glikemicznym, np. cukinia, papryka i szparagi. Nie będą gwałtownie podnosić poziomu glukozy we krwi, a jednocześnie dostarczają błonnika, witamin i minerałów.
Są też produkty, których lepiej unikać. Należą do nich przede wszystkim soja i jej przetwory, mogące działać negatywnie na tarczycę. Lepiej też nie sięgać po cukry proste, alkohol i produkty przetworzone. Warto zachować umiar w spożyciu warzyw krzyżowych (np. brokułów, kapusty, jarmużu), ponieważ w nadmiarze mogą zaburzać przyswajanie jodu. Dla wspierania pracy tarczycy warto także uwzględnić w diecie źródła selenu, takie jak orzechy brazylijskie i grzyby, gdyż pierwiastek ten bierze udział w konwersji hormonów tarczycy.
Konsultacja z dietetykiem – klucz do sukcesu na diecie ketogenicznej przy Hashimoto
Każdy problem zdrowotny sprawia, że zmiany w diecie wymagają jeszcze więcej ostrożności niż u zdrowych osób. Dieta ketogeniczna, choć może być skutecznym wsparciem w leczeniu Hashimoto, wymaga precyzyjnego dopasowania do indywidualnych potrzeb organizmu, aby nie pogłębiać objawów choroby ani nie zaburzyć równowagi hormonalnej. Dietetyk, specjalizujący się w chorobach tarczycy, pomoże dokładnie ocenić stan zdrowia pacjenta, uwzględniając wyniki badań laboratoryjnych, poziom hormonów tarczycy oraz obecność innych problemów zdrowotnych, które mogą wpływać na reakcję organizmu na dietę.
Podczas konsultacji dietetyk dobierze odpowiednie proporcje makroskładników, szczególnie tłuszczu, białka i węglowodanów, w taki sposób, aby dieta ketogeniczna sprzyjała wprowadzeniu organizmu w stan ketozy, jednocześnie wspierając funkcję tarczycy. Zbilansowany jadłospis musi uwzględniać źródła jodu, selenu i witamin z grupy B, które są kluczowe dla prawidłowego metabolizmu hormonów tarczycy, a także odpowiednią ilość błonnika, który wspomaga trawienie i zapewnia zdrowie układu pokarmowego. Dietetyk pomoże także określić, jakie produkty należy ograniczyć, np. soję, gluten czy przetworzoną żywność, które mogą negatywnie wpływać na zdrowie tarczycy i hormony.
Indywidualne podejście do diety, uwzględniające stan zdrowia pacjenta, ma kluczowe znaczenie, ponieważ dieta ketogeniczna, stosowana w nieodpowiedni sposób, może prowadzić do zaburzeń metabolizmu, nadmiernej utraty masy ciała, osłabienia odporności czy niedoborów żywieniowych, co w przypadku osób z Hashimoto może nasilić objawy choroby. Indywidualna współpraca z dietetykiem pozwala na wprowadzenie diety ketogenicznej w sposób bezpieczny i dostosowany do potrzeb organizmu.
Źródła naukowe:
- https://research-repository.uwa.edu.au/en/publications/could-the-ketogenic-diet-induce-a-shift-in-thyroid-function-and-s
- https://sciencescholar.us/journal/index.php/ijhs/article/download/12450/8740
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9165850/
- https://journals.viamedica.pl/endokrynologia_polska/article/viewFile/25193/20022
- https://www.thyroid.org/wp-content/uploads/patients/brochures/Hashimotos_Thyroiditis.pdf
- https://www.mdpi.com/2072-6643/16/3/347
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6592837/
- https://www.scirp.org/journal/paperinformation?paperid=99691
