Masz ochotę na ogórki kiszone. Koniecznie teraz, choć przed ciążą rzadko po niego sięgałaś. Albo nagle smakuje ci coś, czego dotąd nie chciałaś nawet spróbować. Skąd ta zmiana? Kiedy w ciąży masz na coś wyjątkową ochotę, możesz pomyśleć, że właśnie tego potrzebuje twój organizm.
Sama zachcianka nie musi jednak świadczyć o niedoborach. Nie zdradza też płci dziecka, choć pewnie nieraz usłyszysz, że słodkie oznacza dziewczynkę, a kwaśne chłopca. Skąd więc te zmiany apetytu i czy każdej ochocie na jedzenie można ulec?
Skąd biorą się zachcianki w ciąży?
Przed ciążą zaczynałaś dzień od kawy, a teraz sam jej zapach Ci przeszkadza. Za to masz ochotę na jedzenie, po które wcześniej rzadko sięgałaś. W ciąży może zmienić się zarówno apetyt, jak i sposób, w jaki odbierasz smaki i zapachy. Jednym z możliwych powodów są zmiany hormonalne. Zwłaszcza w pierwszych tygodniach niektóre potrawy mogą pachnieć zbyt intensywnie, nawet jeśli dotąd je lubiłaś. Zachcianki mogą więc iść w parze z niechęcią do jedzenia innych rzeczy.
Silną ochotę na konkretny produkt łatwo sobie wytłumaczyć: „Widocznie właśnie tego potrzebuję”. W ciąży rzeczywiście rośnie zapotrzebowanie na część składników odżywczych. Jednak po samym apetycie na czekoladę, ser czy ogórki nie da się rozpoznać niedoboru.
Czy badania potwierdzają związek zachcianek w ciąży z niedoborami witamin i minerałów?
Ochota na konkretny produkt wydaje się prostą podpowiedzią: skoro ciągle myślisz o czekoladzie, może brakuje ci magnezu? Badania nie dają jednak podstaw do takiego rozpoznania. Orloff i Hormes w przeglądzie opublikowanym w 2014 roku przeanalizowały możliwe przyczyny ciążowych zachcianek, w tym niedobory składników odżywczych. Wskazały, że dowody na tę hipotezę są ograniczone. Sam wybór jedzenia nie pozwala więc ustalić, jakiego suplementu potrzebujesz.
Osobną kwestią jest łaknienie spaczone, czyli m.in. potrzeba jedzenia ziemi, kredy lub uporczywego żucia lodu. Metaanaliza Miao i współautorów wykazała związek pica z niedokrwistością i niższym stężeniem niektórych wskaźników stanu odżywienia. Nie rozstrzygnęła jednak, co jest przyczyną, a co skutkiem. To powód do konsultacji i oceny, czy potrzebne są badania, a nie do samodzielnego rozpoczęcia suplementacji.
Kiedy pojawiają się zachcianki w ciąży i czy każda kobieta je ma?
Zachcianki mogą pojawić się już w pierwszych tygodniach ciąży, ale nie ma jednego terminu, w którym powinny się zacząć. U części kobiet występują później, a inne nie zauważają ich wcale. Nie musisz więc nagle polubić ogórków kiszonych ani mieć ochoty na nietypowe połączenia smaków. Sam brak zachcianek nie jest powodem do niepokoju.
Zachcianki nie muszą też utrzymywać się przez całą ciążę. Coś, co teraz mogłabyś jeść codziennie, za kilka tygodni może już cię nie kusić. Na wybór jedzenia wpływają również nudności, bo gdy dokuczają, część potraw po prostu łatwiej zjeść niż inne.
Najczęstsze zachcianki ciążowe – ochota na słodycze, kwaśne, słone i nietypowe połączenia
Lista produktów, na które kobiety mogą mieć ochotę w ciąży, właściwie nie ma końca. Zachcianki na słodycze często dotyczą czekolady, ciastek, lodów, dżemu czy słodkich wypieków. Inne przyszłe mamy chętniej wybierają kwaśne smaki, takie jak kiszone ogórki, kapusta kiszona, cytrusy czy kwaśne owoce. Pojawia się również ochota na słone produkty, np. frytki, sery, pizza albo różnego rodzaju chrupiące przekąski.
Ciąża potrafi też zmienić sposób, w jaki odbieramy dobrze znane smaki. Produkty, które wcześniej wydawały się zupełnie do siebie nie pasować, nagle mogą tworzyć wyjątkowo kuszący duet. Sam fakt, że masz ochotę na dziwne połączenie smaków, zazwyczaj nie jest powodem do niepokoju.
Czasem masz ochotę na konkretny smak, a czasem na całe danie lub zaskakujące połączenie składników. Poniżej znajdziesz przykłady takich zachcianek.
| Na co masz ochotę? | Przykłady produktów i połączeń |
|---|---|
| Na słodkie | Czekolada, ciastka, lody, dżem, drożdżówki, naleśniki, gofry, budyń, batoniki, krem czekoladowy. |
| Na kwaśne | Ogórki kiszone, kapusta kiszona, cytryny, grejpfrut, kwaśne jabłka, porzeczki, kiwi, żurawina. |
| Na słone | Słone paluszki, chipsy, krakersy, sery, precle, popcorn, oliwki, słone orzeszki. |
| Na ostre | Pikantne chipsy, jalapeño, ostre sosy, dania z chili, pikantna pizza, curry, kimchi. |
| Na coś chrupiącego | Chipsy, nachosy, krakersy, prażone orzechy, marchewka, grzanki, pieczywo chrupkie, popcorn. |
| Na coś kremowego | Lody, jogurt, serek, budyń, pudding, hummus, awokado, krem czekoladowy. |
| Na coś owocowego | Truskawki, maliny, winogrona, arbuz, mango, brzoskwinie, owoce leśne, koktajle owocowe. |
| Na czekoladę | Czekolada mleczna lub gorzka, brownie, kakao, lody czekoladowe, krem czekoladowy, ciastka z czekoladą. |
| Na coś świeżego | Arbuz, ogórek, sałatka, świeże owoce, pomidory, jogurt z owocami, koktajl, warzywa z dipem. |
| Na konkretne danie | Frytki, pizza, burger, kebab, zapiekanka, tosty z serem, makaron, pierogi. |
| Na coś ciepłego | Zupa, rosół, zapiekanka, gorące tosty, owsianka, makaron, pizza, pieczone ziemniaki. |
| Na coś zimnego | Lody, sorbet, schłodzone owoce, jogurt, zimny koktajl, mrożone winogrona. |
| Na pieczywo i wypieki | Świeży chleb, bułki, croissanty, drożdżówki, chałka, bajgle, tosty, bułeczki cynamonowe. |
| Na połączenie słodkiego ze słonym | Tost z serem i dżemem, frytki maczane w lodach, słony karmel, popcorn z czekoladą, ser z miodem, precle w czekoladzie. |
| Na połączenie słodkiego z kwaśnym | Ogórek kiszony zagryzany czekoladą, owoce z kwaśnym jogurtem i miodem, cytryna z cukrem, żurawina z czekoladą. |
| Na połączenie słonego z kwaśnym | Ogórki kiszone z serem, frytki z octem, chipsy o smaku soli i octu, oliwki z cytryną. |
| Na nietypowe połączenie smaków | Ser z miodem, masło orzechowe z ogórkiem, pizza z owocami, chipsy z lodami, owoce z solą lub pikantną przyprawą. |
Inaczej należy podejść do sytuacji, gdy pojawia się potrzeba jedzenia produktów, które w ogóle nie są żywnością. Takie zjawisko określa się jako łaknienie spaczone (pica). Może obejmować chęć spożywania np. ziemi, kredy, gliny czy innych niejadalnych substancji. Do pica bywa zaliczane również uporczywe żucie lub jedzenie lodu. Takich objawów nie warto traktować jak kolejnej niewinnej ciążowej zachcianki. Mogą współwystępować m.in. z niedoborami, dlatego należy powiedzieć o nich lekarzowi prowadzącemu ciążę.
Zachcianki w ciąży a płeć dziecka – kwaśne w ciąży a płeć i inne popularne mity
Słodkie smaki mają zwiastować dziewczynkę, a kwaśne i słone chłopca? To jeden z popularniejszych ciążowych przesądów. W rzeczywistości nie ma potwierdzonego naukowo związku między zachciankami w ciąży a płcią dziecka.Jeśli więc masz ogromną ochotę na śledzie albo codziennie myślisz o czekoladzie, mówi to więcej o Twoich aktualnych preferencjach smakowych niż o tym, czy spodziewasz się córki, czy syna.
Podobnie należy traktować inne domowe sposoby na przewidywanie płci dziecka. Kształt i wysokość brzucha, wygląd cery czy popularne powiedzenie, że córka „odbiera mamie urodę”, nie pozwalają wiarygodnie określić, czy urodzi się dziewczynka, czy chłopiec.
Takie przekonania mogą być zabawnym elementem oczekiwania na malucha, ale nie mają wartości diagnostycznej. Zamiast doszukiwać się odpowiedzi na talerzu, lepiej potraktować zmieniające się zachcianki jako jeden z wielu elementów ciąży.
Czy ulegać pokusie? Jak zachować umiar przy zachciankach w ciąży
Jeśli masz ochotę na czekoladę, frytki albo ulubiony deser, nie musisz za każdym razem sobie odmawiać. Warto natomiast zauważyć, czy to okazjonalna przekąska, czy coraz częściej zastępuje ci normalny posiłek. Zjedzenie deseru po obiedzie to inna sytuacja niż regularne pomijanie obiadu i podjadanie słodyczy.
Przy częstych zachciankach warto jednak zastanowić się, czy można zaspokoić je w nieco bardziej wartościowy sposób. Ochotę na słodki smak czasem zaspokoi jogurt naturalny z owocami i orzechami, domowy koktajl albo niewielka porcja czekolady. Jeśli regularnie marzysz o fast foodzie, możesz przygotować w domu burgera, pizzę czy pieczone frytki, dobierając składniki tak, aby posiłek był bardziej odżywczy. Nie chodzi przy tym o tworzenie listy zakazanych produktów, lecz o zachowanie równowagi.
Co z zachciankami przy cukrzycy ciążowej?
Większej uwagi wymaga cukrzyca ciążowa. W takim przypadku sposób komponowania posiłków, ich częstotliwość oraz ilość produktów zawierających cukry powinny być dopasowane do zaleceń lekarza lub dietetyka. Zachcianka nie jest wtedy dobrym powodem do samodzielnego zmieniania ustalonego sposobu żywienia.
Jeśli zachcianki wracają codziennie, przyjrzyj się temu, jak jesz przez resztę dnia. Czy zdarza ci się ominąć śniadanie albo przez wiele godzin nie znaleźć czasu na posiłek? Spróbuj zaplanować jedzenie tak, żeby nie odkładać go do chwili, gdy jesteś już bardzo głodna. Pomocna może być też przekąska przygotowana wcześniej, choćby kanapka lub jogurt naturalny z owocem. A jeśli masz ochotę właśnie na czekoladę, nie musisz za każdym razem zastępować jej czymś innym.
Których produktów unikać w ciąży? Czego kobieta ciężarna nie powinna jeść
Nie każdą ciążową zachciankę można spełnić. Nawet jeśli bardzo masz na coś ochotę, warto upewnić się, że możesz to bezpiecznie zjeść. W ciąży unikaj m.in.:
- surowego i niedopieczonego mięsa, w tym tatara i krwistych burgerów
- surowych ryb i owoców morza, np. sushi z surową rybą czy ostryg
- ryb wędzonych na zimno i marynowanych, jeśli nie zostały później dokładnie podgrzane
- surowych i niedogotowanych jaj oraz deserów i sosów z ich dodatkiem – chyba że użyto jaj pasteryzowanych
- niepasteryzowanego mleka i przygotowanych z niego przetworów
- miękkich serów pleśniowych, takich jak brie, camembert czy gorgonzola, podawanych bez dokładnego podgrzania – nawet jeśli powstały z mleka pasteryzowanego
Do tej listy należą też surowe kiełki, nieumyte owoce i warzywa, niepasteryzowane soki oraz surowe ciasto. Wędliny jedzone na zimno, w tym salami i szynki dojrzewające, bezpieczniej zjeść po podgrzaniu do co najmniej 74°C.
Liczy się też to, jak jedzenie było przechowywane i przygotowane – dbanie o te rzeczy pomaga ograniczyć ryzyko zakażeń pokarmowych, co w ciąży jest szczególnie ważne.
Dlaczego trzeba uważać na te konkretne produkty w czasie ciąży?
Niepasteryzowane produkty mleczne, niektóre sery, wędliny czy ryby wędzone na zimno – to wszystko może zawierać bakterię Listeria monocytogenes, która wywołuje listeriozę. Surowe jajka bywają źródłem salmonelli, a surowe lub niedogotowane mięso może przenosić pasożyta Toxoplasma gondii, odpowiedzialnego za toksoplazmozę.
Listerioza i toksoplazmoza mogą zagrażać także rozwijającemu się dziecku. Salmonelloza może natomiast wywołać u ciężarnej ciężkie dolegliwości pokarmowe.
Kiedy warto skonsultować się lekarzem?
Jeśli czujesz potrzebę jedzenia ziemi, kredy lub innych niejadalnych substancji albo uporczywie żujesz lód, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu ciążę. Nie czekaj, aż ta potrzeba stanie się trudna do opanowania. Lekarz oceni, czy potrzebne są badania w kierunku niedoborów.
Warto też poszukać pomocy, jeśli regularnie tracisz kontrolę nad ilością jedzenia albo niechęć do wielu potraw sprawia, że twój jadłospis staje się bardzo ograniczony. Możesz omówić to z lekarzem i dietetykiem.
Jeżeli często wymiotujesz, nie możesz utrzymać płynów lub tracisz na wadze, skontaktuj się z lekarzem lub położną możliwie szybko. Takie objawy wymagają oceny medycznej.
Czy zachcianki są powodem do zmiany suplementacji?
Sama ochota na konkretny produkt nie jest powodem, by zwiększać dawkę suplementu lub dodawać kolejny preparat. Jeśli podejrzewasz niedobory, porozmawiaj z lekarzem prowadzącym. Powiedz też, co już przyjmujesz, żeby mógł uwzględnić te preparaty w zaleceniach.
Więcej o poszczególnych składnikach przeczytasz w poradniku o suplementacji przed ciążą, w jej trakcie i po porodzie.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania o zachcianki w trakcie ciąży
W którym trymestrze pojawiają się zachcianki?
Pierwszy trymestr to czas, kiedy część kobiet w ciąży zauważa zmiany preferencji smakowych. Zachcianki mogą jednak pojawić się później albo nie wystąpić wcale. Zmiany w gospodarce hormonalnej są jednym z możliwych wyjaśnień, ale przyczyny zachcianek nie zostały w pełni poznane.
Czy silna chęć na słodycze oznacza niedobór magnezu?
Sama chęć na słodycze nie pozwala rozpoznać niedoboru magnezu ani dobrać suplementacji. Przegląd badań Orloff i Hormes z 2014 roku wskazuje, że dowody na wyjaśnianie ciążowych zachcianek niedoborami są ograniczone. Jeśli podejrzewasz niedobór, omów to z lekarzem, zamiast dobierać preparat na podstawie apetytu.
Czy ogórki i kapusta kiszona zdradzają płeć dziecka?
Nie. To, że przyszła mama ma ochotę na ogórki i kapustę kiszoną, nie oznacza, że urodzi chłopca. Podobnie apetyt na słodkie nie zapowiada dziewczynki. Nie ma potwierdzonego naukowo związku między wybieranym smakiem a płcią dziecka.
Czy w ciąży można czasem zjeść fast food?
Okazjonalny fast food może zmieścić się w różnorodnym jadłospisie. Liczy się również bezpieczeństwo przygotowania: mięso w burgerze powinno być dokładnie wysmażone, a dodatki świeże i odpowiednio przechowywane. Jeśli masz cukrzycę ciążową, wybór posiłku i jego porcję dopasuj do indywidualnych zaleceń.
Dlaczego surowe mięso jest niewskazane w ciąży?
Surowe mięso może zawierać pasożyta Toxoplasma gondii oraz bakterie wywołujące zakażenia pokarmowe. Toksoplazmoza nabyta podczas ciąży może zostać przeniesiona na płód i zaburzyć jego rozwój. Dlatego tatar czy niedopieczone mięso lepiej zastąpić potrawą poddaną odpowiedniej obróbce cieplnej.
Źródła naukowe
- Orloff N.C., Hormes J.M. (2014). Pickles and ice cream! Food cravings in pregnancy: hypotheses, preliminary evidence, and directions for future research. „Frontiers in Psychology”.
Przegląd badań dotyczących przyczyn zachcianek: hormonów, niedoborów oraz czynników kulturowych i psychologicznych. Przydatny do sekcji „Skąd biorą się zachcianki?”. - Hill A.J., Cairnduff V., McCance D.R. (2016). Nutritional and clinical associations of food cravings in pregnancy. „Journal of Human Nutrition and Dietetics”, 29(3), 281–289.
Badanie dotyczące występowania zachcianek i ich związku ze sposobem odżywiania. Pasuje do części o najczęściej wybieranych produktach i wartości odżywczej diety. - Miao D., Young S.L., Golden C.D. (2015). A meta-analysis of pica and micronutrient status. „American Journal of Human Biology”, 27(1), 84–93.
Metaanaliza dotycząca związku łaknienia spaczonego z niedokrwistością i stanem odżywienia. Wspiera fragment o pica; opisuje współwystępowanie, nie dowodzi kierunku zależności przyczynowej. - Tam C., Erebara A., Einarson A. (2010). Food-borne illnesses during pregnancy: prevention and treatment. „Canadian Family Physician”, 56(4), 341–343.
Opracowanie dotyczące zakażeń przenoszonych przez żywność w ciąży, w tym listeriozy, salmonellozy i toksoplazmozy. Przydatne do wyjaśnienia zagrożeń; szczegółowe zalecenia dotyczące produktów warto dodatkowo oprzeć na aktualnych wytycznych.
